Kurt De Boodt
 |
 |
Prikkel ons!
Een blijspel in 4 bedrijven
Featuring: Professor Dr. Guy De Laet, Assistent Enerzijds, Assistent Anderzijds, De bevallige assistente, De lieve beeldbuiskinderen, Mijnheer de Sjampetter, De Boze Wolf, Lief klein konijntje, Eric Idle.
Als zichzelf: De letters, De lettergrepen, De metaforen, De zintuigen
Eerste bedrijf
De professor: Collega’s, welkom op dit interactief colloquium. Het vraagstuk dat ons vandaag samenbrengt is complex. Mag ik daarom meteen de eerste slide zien, bevallige assistente? (leest hardop) Stelling 1: “op een scherm verandert een tekst, letter na letter, in een beeld.” Stelling 1 bis: “Achter het scherm morfen u en ik, lezers, in toeschouwers.”
Enerzijds: … zijn we betrokken partij. Medeplichtigen.
Anderzijds: …zitten we erbij en kijken ernaar. Geeft u alvast de popcorn door, collega?
De letters: Sssst, lieve beeldbuiskinderen, de gordijntjes schuiven open. Het spektakel gaat beginnen.
Mijnheer de Sjampetter: (jammerend) Ai, ai, ai. Zagen jullie dat, lieve beeldbuiskindjes? Wie gaf daar de Sjampetter een klap op z’n kop?
De lieve beeldbuiskinderen: De boze wolf! Het was de boze wolf, mijnheer!
Mijnheer de Sjampetter: In ‘t cachot met hem! Waar liep hij naartoe?
De lieve beeldbuiskinderen: Past op! Achter u!
(klap)
Mijnheer de Sjampetter: Ai! Ai! Ai! Den deugniet! Is me dat een pandoering! (…)
De professor: Een significant verschil met analoge poëzie is beweging. Wat me brengt bij analoog gedachte poëzie op het scherm.
Enerzijds: … gedraagt die zich veelal misplaatst, verdwaald, onaangepast.
Anderzijds: … vinden gedichten in de ons bekende verschijningsvorm op het wereldwijde web een welgekomen, instant verspreidingskanaal. Maar wat bedoelt u precies met analoog gedachte poëzie, professor?
De professor: (onverstoorbaar) Al mogen we aannemen dat hoe langer hoe meer dichters hun gedichten op computer schrijven en hun tekst al doende op het scherm zien verschijnen, door de witte tekstverwerkingspagina zien ze de bladspiegel doorschemeren van hun bundel in wording.
Enerzijds: … is dat een verticale pagina, met een naar de onderkant georiënteerde leesrichting.
Anderzijds: … ontvouwt een beeldscherm zich in de breedte. Websites en weblogs nemen aldus hun toevlucht tot een afgebakend scherm in het scherm en de voor poëzielectuur wezensvreemde scroll-functie. De rust van de bladspiegel gaat op het scherm teloor. Allerhande prikkels vragen de aandacht van de klikgrage lezer-toeschouwer.
Enerzijds: … op de webstek van De Brakke Hond bijvoorbeeld pinkt naast gedichten volgende prangende boodschap: “3 miljoen boeken en cd’s kortingen tot 32%. Proximus”.
De letters: … ook de in principe oneindige keuze van de lettertypes blijft wegens compatibiliteitperikelen - en om het internetverkeer niet onnodig te stremmen - in Html-sites beperkt tot vijf klassiekers: Arial, Helvetica, Times New Roman, Courier en Verdana.
De professor: Vooraleer we ons verliezen in details, collega’s, mogen we voorlopig concluderen dat er een kloof gaapt tussen
Enerzijds: … statische gedichten die de digitale omgeving negeren, en op een kruispunt van de wereldstad rondhuppelen alsof ze voor grootmoe bloemetjes plukken (zingt) in het bos, in het bos en
Anderzijds: … gedichten die de digitale mogelijkheden actief proberen uit te spelen
De professor: … en dat die kloof alleen maar belooft toe te nemen.
2de bedrijf
De professor: We raakten het al even aan, bevallige assistente, graag de volgende slide. Stelling 2: “Een significante eigenschap van digitale poëzie is beweging, vaak versterkt door het samengaan van beeld en geluid.”
De letters: Vooruit, lieve beeldbuiskinderen, de daad bij het woord. Neemt de muis ter hand en klikken maar. Laat u gerust gaan en, niet vergeten, zet die haut-parleurs aan. Horen we daar niet de goddelijke stem van de dichter zelve?
De professor: De modellen waaraan poëzie op het scherm zich spiegelt zijn: het theater, de animatiefilm, de videoclip, de game-cultuur.
Enerzijds: … heeft dit geleid tot de nieuwe niche van de e-poetry die weinig uitstaans heeft met poëzie buiten de digitale omgeving. Als vorm en inhoud in poëzie één zijn, lijkt hier de vorm de inhoud te verorberen.
De boze wolf: O, wat heb ik goed gegeten. Maar wat liggen die roodkapje en grootmoe zwaar op de maag!
Anderzijds: … tot moedige pogingen van dichters die de handen in elkaar hebben geslagen met filmmakers en vormgevers. Niet zozeer het medium, samenwerking is nu de boodschap!
De letters: We mogen nu alle kanten oplopen. Ze laten ons vallen, exploderen, verschijnen en verdwijnen. Knipperen en hollen. Ze vermommen ons als ondertitels en tekstborden of laten ons volledig buiten beeld. Een enkele dichter ging zelf met Flash aan de slag, kreeg van critici buitensporig veel aandacht voor zijn braafjes bewegende poëzie. Wij bewegen, dat klopt, maar zitten geprangd in een vastgelegd ritme. Zien jullie dat graag? Werkelijk?
Lief klein konijntje: O, ja, laten ons maar staren naar een lichtbak.
Enerzijds: … is het goed en hoopgevend dat dichters voor het scherm gaan schrijven, duur en beeldlagen in hun ‘verzen’ kruipen.
Anderzijds: … lijkt het mij een dood en alras gedateerd poëtisch spoor als een ander, zoals het klankgedicht van Schwitters, de typografie van Bezette Stad, de concrete poëzie van Apollinaire. Goed dat ze bestaan, een enkele keer voor herhaling vatbaar, maar nu weer tot de orde van de dag.
De letters: (rood aanlopend) Die Flashy CS 4 dichter laat ons goddomme in een loop opdraven, als hamstertjes in hun rad. Zo zet de dichter zelf het da capo-effect in dat goede gedichten zelf horen op gang te brengen.
De beeldbuiskinderen: Laat ons zelf klikken. Zap!
3de bedrijf
De metaforen: Beelden? Die zitten in de spraak. ‘t Is bij manier van spreken. Je hoeft ons daarom nog niet uit of af te beelden. Ze doen maar, als ze maar niet denken dat ze ons pixelgewijs (re)animeren. Dat doen we zelf wel. Of liever u, trouwe bundelstreler, leest ons telkens weer springlevend. Ga maar rustig zitten in uw beste zetel. Klik de leeslamp aan. Neem uw tijd. Maak het u gemakkelijk. Kaarsjes, een streepje muziek, glaasje cognac, ja, zo hebben we het graag.
De lettergrepen: Metrum, ritme, de la musique avant toute chose. ‘t Is in de eerste plaats voor ‘t innerlijke oor bedoeld. Ze hoeven ons daarom nog niet op muziek te gaan zetten of aan klank te koppelen. Versta ons niet verkeerd, zeer vereerd maar...
De letters: ... het wordt op het scherm wel erg letterlijk. Is het dat wat we hier prozaïsch proberen duidelijk te maken?
De zintuigen: Geen gezeur! Spreek ons aan! Zet ons open! Prikkel ons!
4de bedrijf
De professor: We stuiten op een paradox. Bevallige assistente, de volgende slide graag, stelling 3. Bevallige assistente?!
De bevallige assistente: Wat een schijnvertoning! Op bevel om het kwartier een muis aanklikken. Doe het zelf!
De professor: (leest van zijn papieren af) Stelling 3: “De digitale omgeving maakt van een tekst een non-lineaire, open en in principe oneindige gebeurtenis die verbindingen genereert met andere teksten en lezers-auteurs. Het opera aperta – term van collega Eco – dat een literaire tekst van nature is, staat in schril contrast tot het gesloten systeem waarin het gedicht als geregisseerde film op het beeldscherm verschijnt. De actieve rol van de lezer, wordt paradoxaal herleid tot een onderdanige, passief knikkende, hooguit hier en daar klikkende en enkele parameters bijstellende beeldconsument.”
Enerzijds: … ligt de sleutel in de verbindingen, zowel in de tekst, als in de linken en contrasten met beeld en geluid.
Anderzijds: … in het uitwaaieren, het daadwerkelijk opzoeken van een gevoel van oneindigheid, het aanwakkeren van verschillende leestrajecten, de speeltuin van paden die zich splitsen.
Enerzijds: ... komt het plezier van de tekst ook de computer toe, die via voorgeprogrammeerde codes zelf gedichten produceert of laat variëren.
Anderzijds: ... de lezer-schrijver die reageert, ingrijpt, mee dicht.
Professor: In deze digitalige speeltuinen valt dichtersgewijs nog weinig beweging te bespeuren. De investering van dichters – en vormgevers en programmateurs – gaat op digitale paden veel verder dan tekstanimatie, het verfilmde of zich letterlijk in beweging zettende gedicht. De dichter zet zichzelf op het spel, verliest zich in de beweging. Ook concepten als cyclus en bundel(ing) komen in het geding. Hoe ordening en oneindigheid met elkaar verzoenen?
Monty Python’s Flying Circus: Snap snap, grin grin, wink wink, nudge nudge, say no more?
De letters: Geen woorden!
De zintuigen: Daden!
| |
|
Een abonnement op de papieren versie van De Brakke hond kost slechts 32 euro. Klik hier voor een abonnement.
Nummer nabestellen? klik hier.
De Brakke Hond is geen tijdschrift voor hondenliefhebbers die zich interesseren voor hondenvoeding, hondenverzorging, puppies en hondenvakanties, het bevat 100% literatuur.
Schrijf u in op onze nieuwsbrief "Letters". Vul hier uw e-mailadres in: